Kişisel Gelişim

5 adımda başarılı bir şekilde kitap özeti yazmak

Kitapları okuduktan sonra onların özetini çıkarman fazlasıyla değerlidir. Değerli olmasının sebebi kendini geliştirmek için önemli olmasıdır. Amacın ne olursa olsun başarılı kitap özetleri yazmak istiyorsan buradaki tavsiyelerimi dikkate almanı öneririm.

Kitap özetlerini aslında çok fazla büyütmenin doğru olduğunu düşünmüyorum. Buna rağmen tekniğine uygun özetler çıkarmak anlatılanları hatırlamak konusunda sana sayısız katkı sağlayabilir. Bunu başarmak istiyorsan kitap özetinde doğru adımları takip etmelisin.

Kitap özeti çıkarmada değerlendirme aşaması

Kitap özeti çıkartmada ilk adım değerlendirme aşamasıdır. Bu aşamada elindeki kitaba kısa bir göz atarsın, daha sonra onu dikkatlice okursun ve son olarak kendine bir özet taslağı hazırlarsın. Tüm bunları yaparken belirli kriterlere uygun davranmak işini fazlasıyla kolaylaştırır.

Pek çok kişi doğrudan okuduğu kitabı hemen özetlemek ile uğraşır. Maalesef bu yaklaşım hatalıdır çünkü etkili bir özet için değerlendirme aşamasında özet çalışmasının portresini çizmek gerekir. Bu portreyi çizebilmek için aşağıdaki adımları takip edebilirsin.

  • Elindeki kitabı göz ucuyla incelemelisin. Bu aşamada asla ama asla herhangi bir not almamalısın, sadece kitaba bakmalı ve kitabı anlamaya çalışmalısın. Kitabın genel hatlarına bakmalı ve ufak detayları es geçmeyi düşünmelisin.
  • Kitabı detaylı bir biçimde incelemeye başlayabilirsin. Kitabın sayfalarını karıştırırken olabildiğince not almalı veya dikkat çeken yerlerin altını çizmelisin. Kitabı okurken yazarın bölümlerine sadık kalmamalı, kendi durak noktalarını yani bölümlerini oluşturmalısın.
  • Özet taslağı hazırlamaya çalışmalısın. Bu adımda özetin bir iskeletini oluşturmuş olursun. Çok fazla detaya inmeyi düşünmeden özet taslağı yazmalısın. Burada dikkat etmen gereken en önemli husus ise olabildiğince kendi cümlelerini kullanmaktır.

Kitap özeti çıkarmada yazma aşaması

Kitap özeti çıkartmada ikinci adım yazma aşamasıdır. Bu aşamada ise kitap özetini çıkarırken hedefini belirlemelisin. Elindeki kitabı ana hatlarına değinecek bir biçimde özetlemeli ve özetin sonunda kitabın vermek istediği mesaja değinmeyi düşünmelisin.

Kitap özeti çıkartırken yazma aşaması belki de en fazla efor sarf edeceğin alanlardan birisidir. Bu biraz uzun sürebilecek bir durum olabilir ama sonunda istediğin gibi bir özet çıkartmak istiyorsan buna değecektir. Aşağıdaki adımları takip ederek yazma aşamasını en iyi şekilde değerlendirebilirsin.

  • Açık bir biçimde özetin kapsamını belirtmelisin. Özetin kapsamı demek, en başından itibaren neyi özetleyecek olduğunu ortaya koymaktır. Bununla birlikte yeri geldiğinde mutlaka ama mutlaka yardımcı düşüncelerle özetin arka planını doldurmaya çalışmalısın.
  • Kitabı bir bütün olarak düşünüp özeti yazmaya başlamalısın. Bu aşamada bütünlük kadar önemli olan bir diğer durum ise özette kullanılacak dildir. Kendi görüşlerine yer vermek yerine “kitapta şöyle ifade edilir” veya “yazar şöyle der” gibi sözcük öbeklerini kullanmalısın.
  • Kitabın vermek istediği mesaja değinmek zorundasın. Özetin sonuna mutlaka bunu eklemelisin çünkü özeti okuyacak olan kişiye kitabın ne ile ilgili olduğunu ve neden önemli olduğunu bu şekilde anlatabilirsin. Kendi kişisel düşüncelerini kullanmayı tercih etmeni pek önermem, geniş zaman kullanarak yazmaya çalışmalısın.

Kitap özeti çıkarmada gözden geçirme aşaması

Kitap özeti çıkartmada üçüncü adım gözden geçirme aşamasıdır. Bu aşamada ilk işin tutarlılığa dikkat etmektir. Yazmış olduğun özeti bir başkasına okutarak ondan bunu değerlendirmesini talep edebilirsin ve en önemlisi alacağın geri bildirimlere göre özetine son şekli verebilirsin.

Gözden geçirme aşamasında en önemli detay yazarın kullandığı dil ve vermek istediği mesajdır. Yazarın vermek istediği mesaja muhakkak özette değinmeye çalışmalısın. Bunun yanında kesinlikle kitap ile çıkarttığın özet arasındaki tutarlılığı gözden geçirmelisin.

  • Çıkarttığın özet ile kitap arasındaki bağlantı tutarlı olmalı. Öncelikle yazarın kullanmış olduğu dilden çok daha bağımsız bir dil kullanmanın doğru olmadığını bilmelisin. Evet özgün olmalısın ama bu özgünlük içerisinde kitabın dokusuna zarar verecek bir özet inşa etmemelisin.
  • Kitap özeti bir ödev ise mutlaka çıkardığın özeti bir başkasına göstermeli ve ondan fikir almalısın. Özeti bir başkasının görmesini sağlayarak başarılı bir biçimde geri bildirim alabilirsin. Bu sayede kendi gözünle fark edemediğin hataların farkına varabilirsin.
  • Çıkarmış olduğun özeti gözden geçirmelisin. Özette kelime kullanımı hataları veya yazım hataları varsa bunları düzeltmelisin. Bir yerden geri bildirim almışsan eğer gelen geri bildirime uygun bir biçimde gerekli düzenlemeleri yapmayı düşünmelisin.

Kitap özeti çıkarırken nelere dikkat edilmeli?

Kitap özeti çıkarırken yukarıdaki adımlara ek olarak mutlaka dikkat etmen gereken bazı altın kurallar vardır. Bu kuralları es geçersen oluşturduğun özet her zaman bir yanıyla eksik kalacaktır. Çıkardığın özetlerde bu eksikliklerin yer almasını istemiyorsan nelere dikkat etmen gerektiğini bilmelisin.

Kitap özeti çıkarırken dikkat etmen gerekenleri 8 maddede kısa kısa açıklamaya çalıştım. Bunların hepsine uymak zorunda değilsin. Nitekim, bu kısa açıklamaları göz önünde bulundurup özet hazırlamaya çalışırsan oluşturduğun kitap özetinin son derece başarılı olmasını sağlayabilirsin.

  1. Bir özet anlatıyı kapsamak zorundadır. Bu kapsam içerisinde yaşanan olayların açıklaması, karakterler ve kitabın nasıl sonlandığı yer alır.
  2. İnsanlar her zaman iyi yazma becerisinin peşinden giderler. Kitapla ilgili bilgi aktarırken aktarım sesini iyi ayarlaman gerekir.
  3. Özetlerde genel olarak hikayeye bakış açısı birbirine benzer. Kitap özetini farklılaştıracak ve hikayenin tahmin edilmesini zorlaştıracak bir bakış açısı sunabilirsin.
  4. Kitap özetinde karakterlerin duygularına ve hislerine yer vermelisin. Hikayenin sürekliliği bozmamak için bunu destekleyici elementler kullanmalısın.
  5. Kitap özetini yazarken olabildiğince net olmalısın. Az kelimeyle çok şey anlatmanın yolunu bulmalısın.
  6. Kitabın özetini yazarken çok fazla karaktere veya olaya yer vermemelisin. Her şeyi tadında bırakmalı geri kalanı kitabın anlatmasını sağlamalısın.
  7. Hikayenin tamamını anlatma hatasına düşmeden ilerlemesin. Sadece dönüm noktalarına kısa bir biçimde değinmen yeterlidir.
  8. Kitap özetinde az kelime kullanman gerektiği için gereksiz detaylardan kaçınmalısın. Bunu yapmazsan özetin okunurluğunu etkilemiş olursun.

Kitap özeti paylaşılırken nelere dikkat edilmeli?

Bu soru güzel ve aynı zamanda özel bir soru olduğundan üzerinde biraz düşünmek gerekebilir. Çıkardığın bir özeti herkese açık bir blog adresinde, Instagram hesabında veya YouTube kanalında paylaşacak olabilirsin. Bu noktada dikkat etmen gereken birkaç ufak püf noktası vardır.

Bu püf noktalarını en iyi özetleyen eNotes üzerinden aktarmam gerekirse aslında her şey özeti yazım kısmıyla ilgilidir. Kitap özetini takipçilerine açık alanlarda paylaşmayı düşünüyorsan bu önerileri muhakkak dikkate almalısın. Aksi taktirde kitap özetleri beklediğin verimlilikten çok uzak olacaktır.

  • Yazdığın özet metninin ne olursa olsun akıcı olmasını sağlamak zorundasın. Özet akıcı değilse kimse okumayacaktır. Standart cümleler kullanmak ve cümlelerde “daha sonra”, “ardından”, “bununla birlikte” gibi kelimelere yer vermemek büyük sıkıntı yaratır.
  • Yazılacak olan metnin yazım dili geniş zaman olmalıdır. Özetleri “-mış, -miş, -dı, -di” gibi geçmiş zaman ekleriyle yazmamalısın. Geniş zamanın en büyük avantajı akıcılık sunması ve anlatım konusunda belirli defoları gizleyebilme fırsatını sana sunmasıdır.
  • Özet dediğin kısa olmalıdır. Kitap özeti yazarken sayfalar dolusu özet yazmayı aklına getirmek kendine yapacağın en büyük kötülüklerden birisidir. Kitap özeti özellikle bir blog adresinde yayınlanacaksa 1000 kelime barajını aşmamalıdır.
  • Yazarın cümlelerini kullanmayı planlıyorsan mutlaka ama mutlaka atıf yapmalısın. Yazarın cümlelerini kendi cümlelerin gibi kullanmamalısın. Eğer bunu yaparsan amatör olduğun ve profesyonelliği düşünmediğin hemen ortaya çıkacaktır.
  • Kitap özetinin amacı yazarı eleştirmek değil onun kitapta anlatmak istediğini en kısa yoldan aktarmaya çalışmaktır. Bu nedenden ötürü özeti yazarken kendi görüşlerini minimum düzeyde tutmalısın. Özgün bir dil kullanabilirsin ama fikirleri veya eleştirileri başka bir yere saklamalısın.

Kitap özeti yazma konusunda artık bilgi sahibi olduğuna inanıyorum. Bu adımları takip ederek hobi olarak özet çıkartmanın yanında ödevlerinden tam puan alabilecek özet yazılar yazabilirsin. Özet çıkartmak gerçekten çok zor bir değildir ama tekniğine uygun yapıldığında çok daha kolaydır.

Umarım bu yazı başarılı bir şekilde kitap özeti yazma konusunda sana yardımcı olmuştur. Eklemek veya sormak istediğin bir şeyler varsa hemen yorum yapabilirsin. Ayrıca, yazımı beğendiysen onu arkadaşlarınla paylaşabilir misin?

Kaan Karadeniz

İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi bölümünden mezunum. Yazı yazmayı ve araştırma yapmayı seviyorum. Psikolog, terapist veya yaşam koçu değilim. Hedefim insanların hayatlarına değer katabilecek bilgileri insanlarla buluşturmaktır.

İlgili Makaleler

119 Yorum

  1. Merhaba öncelikle verdiğiniz bilgiler için teşekkür ederim. Dr. Ken Robinson’un Öz kitabı ile ilgili bir özet çıkarmam gerekiyor.Yazar kitapta hem Özümüze ulaşmayı hemde Özümüze ulaşma ihtimalini engelleyen koşulları 11 farklı bölümde anlatıyor.Her bölümde de farklı birçok insanın hayat hikayelerinden bahsediyor.Kitabın özetini çıkarırken nasıl bir yol izlemeliyim?

    1. Merhaba,

      Bölümleme yapmanızı öneririm. Yazar zaten her bölüme birer isim vermiş. Bunları kullanarak kendinize başlıklar oluşturabilirsiniz. Lakin hocanıza bir danışmanızı öneririm. Çünkü bazı hocalar özetlerde başlık olmasından hoşlanmazlar. Eğer bu konuda sizin için bir sıkıntı yoksa başlık başlık ilerlemelisiniz. Hocanız başlıklar olmayacak derse önce başlıklı bir biçimde özeti çıkarıp daha sonra başlıkları ortadan kaldırabilirsiniz. Böylece iyi bir özet çıkartmış olursunuz. 🙂

  2. kolay gelsin verdiğiniz bilgiler için teşekkürler benim iki kitabın özetini çıkartmam lazım ve nasıl bir yol izleyeceğimi bilemiyorum birinci kitap mazerete mahal yok ve 2. kitap şu 3 kitaptan istediğim birini seçmem bana kalmış 2. Kitap Howard S. Becker – Sosyal Bilimcilerin Yazma Çilesi 3. Kitap Robert A. Day – Bilimsel Bir Makale Nasıl Yazılır ve Yayımlanır 4. Kitap Umberto Eco – Tez Nasıl Yazılır [Can_2018] sayfa sayısını tekniğin her şeyi hoca bize bıraktı adı üstünde özet dedi açık değil yani bana yardımcı olursanız çok sevinirim

    1. Merhaba,

      Mazerete Mahal Yok isimli 2 ana bölüm ve bununla birlikte 6 alt bölümden oluşuyor. İki ana bölümü mecburi olarak birbirinden ayırmanız gerekmektedir. İlk kesimde yer alan üç bölümü ayrı ayrı ele alıp daha sonradan birleştirmek kaydıyla özetini çıkarabilirsiniz. İkinci kesim için de aynı şey geçerlidir.

      Seçeceğiniz ikinci kitap size kalmış bir şey. Onu seçtikten sonra tekrar yorum yazarsanız veya bu yoruma cevap yazarsanız yardımcı olmaya çalışırım. Seçiminize müdahale etmem pek doğru olmaz. 🙂

      1. 2.Kitap Robert A. Day – Bilimsel Bir Makale Nasıl Yazılır ve Yayımlanır bu kitabı seçtim çünkü final ödevi olarak makale ödevi verilecek iki iş için işime yarar düşüncesiyle. bu kitap hakkında yardımcı olabilir misiniz? bide çok soru sordum ama ben sayfa sayısı hakkında ne yapacağımı bilmiyorum ortalma kaç sayfa olmalı acaba.

        1. Merhaba,

          Bu kitapta kısa kısa çok fazla bölüm var. Her birini başlık başlık ele alabilirsiniz. Ancak son toparlama kısmında başlıkları ortadan kaldırmanızı öneririm. Örneğin “bilimsel yazım nedir” kısmını 3-4 cümleden oluşan ikişer paragraf halinde yazabilirsiniz. Diğerlerinde de aynı metodu uygulayarak başarılı bir özet çıkartmış olursunuz.

          Kaç sayfa olması gerektiği konusunda özgür bırakılmışsınız. Dolayısıyla sayfa sayısı miktarına çok takılı kalmamalısınız. Örneğin, ben 5 sayfada özeti anlatabilirken siz 10 sayfada anlatabilirsiniz. Bu yüzden sayfa sayısına değil özeti nasıl daha kaliteli hale getirirsiniz buna odaklanmalısınız. Böylece daha verimli bir şekilde özet çıkartmış olursunuz.

          Ek olarak, isterseniz gün boyu soru sorun hiç fark etmiyor. Benim amacım size yardımcı olmak. 🙂

  3. Merhabalar, bana da yardımcı olur musunuz? 30 sayfalık bi özet çıkarmam gerekiyor. Kitabın adı:Eşitsizliğin bedeli. 375 sayfa. 10 bölümden oluşuyor. Ve bölümlerin içinde de ayrı ayrı başlıklar var. Nasıl bi yol izlemeliyim. Şimdi den çok teşekkür ederim.

    1. Merhaba,

      Öncelikle hocanızdan bilgi almanız lazım. Bölüm bölüm mü istiyor özeti yoksa bir bütün halinde mi? Bir bütün halinde istiyorsa 10 bölümün özetini ayrı ayrı çıkarıp birleştirme yapmalısınız. Yok bölüm bölüm uygundur diyorsa 10 bölümün özetini ana başlıklar (10 bölüme ait başlıklar) halinde çıkarmanız gerekiyor. Umarım yardımcı olabilmişimdir, bol şans dilerim.

  4. merhaba,
    özetini çıkarmak istediğim kitap iki kısımdan ve her kısmın altında çokça bölümlerden oluşuyor. Bölümleri belirtmeli miyim ya da o başlıklar yokmuş gibi mi çıkarmalıyım özeti ?

    1. Merhaba,

      Hocanızın istediği doğrultuda ana bölümleri belirtebilirsiniz. Fakat hocanız böyle bir şey istemiyorsa o başlıklar yokmuş gibi davranmanız gerekir.

  5. Merhaba okuldan 3 kitabın özetini istediler kitabın içeriği bölümlere ayrılmış bunlar müslüman toplum ernestgeller, fıkıhtan faşizme ruth millar ve chp nin din politikaları ramazan akkır bu kitapların özetlerini nasil çıkarmalıyım yardımcı olurmusunuz.

    1. Merhaba,

      Kitaplara göz attım. Hocanızın nasıl bir özet istediğine göre iki farklı şekilde özet çıkarabilirsiniz:

      1. Ana bölümleri ele alarak o bölümlerin özetini ayrı bir şekilde çıkarabilirsiniz.
      2. Bölümlerin özetini çıkardıktan sonra başlıkları ortadan kaldırarak bir özet çıkarabilirsiniz.

      Hangisini tercih edeceğiniz hocanızın isteğine göre değişiklik gösterecektir. Eksi puan almamak için hocanıza danışmanızı öneririm.

  6. Merhaba Haris el Muhasibi’nin ahlakımız adlı kitabını özetleyeceğim. Eser başlık başlık ele alınmış korku ve ümit , sabır, imtihan vs olarak 48 başlık 248 sayfadan oluşan bir kitap. Özeti yaparken genel olarak mı ele almalıyım yoksa her başlığı tek tek mi özetlemeliyim? En az 25 sayfa özet çıkarmam gerekiyor.

    1. Merhaba,

      Başlık başlık özeti çıkarıp sonra hiç başlık yokmuş gibi onları birleştirmeniz gerek. Sizin için en iyi yöntem bu şekilde olacaktır. Çünkü ana bölümleme diye bir şey yok bu kitapta. Başlık başlık ilerlenmiş. Dilerseniz hocanıza bir sorun derim çünkü kendisi belki başlık başlık özetinin çıkarılmasını (okunabilirlik açısından) daha doğru bulabilir. Ama ben olsam dediğim gibi yapardım.

  7. Merhaba
    alice miller hayat yolları kitabının özetini çıkaracağım içerisinde 7 ayrı hikaye bulunmaktadır. Nasıl bir yol izlemeliyim.

    1. Merhaba,

      Kitabın içerisinde 7 farklı hikaye varsa her birini tek tek ele almanız ve bölüm bölüm inceleyip özetlemeniz gerek. Kitabınıza en uygun özet çıkarım şekli budur. Farklı bir konuda yardımcı olmamı isterseniz bu mesaja cevap yazmanız yeterlidir. Sağlıcakla kalın. 🙂

Yorum yapıp katkı sağla...

Başa dön tuşu