Kitap özeti nasıl yazılır?

Etkileyici kitap özeti nasıl yazılır? Kafandaki soru buna benzer bir soruysa bugün sana yardımcı olmak için kolları sıvadım. Kitapları okuduktan sonra onların özetini çıkartman gerekiyorsa veya bunu sırf kitapta anlatılanları daha iyi hatırlamak için yapmak istiyorsan yazının sonunda bunu nasıl yapabileceğini öğreneceksin. Kitap özetlerini aslında çok fazla büyütmenin doğru olduğunu düşünmüyorum ancak tekniğine uygun özetler çıkartmak anlatılanları hatırlamak konusunda sana sayısız katkı sağlayabilir.

Kitap özeti çıkartmak istiyorsan eğer altın kuralın ne olduğunu bilmek zorundasın. Kitap özeti çıkartmada altın kural hiç kuşkusuz anlatılanları baştan yazmaktan kaçınmaktır. Buna birazdan çok daha kapsamlı bir biçimde değineceğim ama öncelikle kitap özeti çıkartmanın tekniklerine ufak bir giriş yapmak istiyorum.

Etkileyici kitap özeti nasıl yazılır?

Kitap yazmayı çok zor bir iş olarak görmemelisin aslında herkes bir kitabı özetleyecek yazıyı yazabilir. Fakat herkesin çıkardığı özet birbirine benzemeyeceği gibi her özetin okuyucuyu etkileyecek nitelikte olduğunu söylemek doğru olmayacaktır. Bununla birlikte tekniğine uygun bir biçimde yazılmış olan her özetin kitapta anlatılanları hatırlama konusunda daha etkin olduğu kabul edilmelidir.

  • Kitap özeti çıkartmada ilk adım değerlendirme aşamasıdır. Bu aşamada elindeki kitaba kısa bir göz atarsın, daha sonra onu dikkatlice okursun ve son olarak kendine bir özet taslağı hazırlarsın. Tüm bunları yaparken belirli kriterlere uygun davranmak içini fazlasıyla kolaylaştırır.
  • Kitap özeti çıkartmada ikici adım yazma aşamasıdır. Bu aşamada ise kitap özetini çıkartırken hedefini belirlemelisin. Elindeki kitabı ana hatlarına değinecek bir biçimde özetlemeli ve özetin sonunda kitabın vermek istediği mesaja değinmeyi düşünmelisin.
  • Kitap özeti çıkartmada üçüncü adım gözden geçirme aşamasıdır. Bu aşamada ilk işin tutarlılığı gözden geçirmek olmalıdır. Yazmış olduğu özeti bir başkasına okutarak ondan bunu değerlendirmesini talep edebilirsin ve en önemlisi alacağın geri bildirimlere göre özetine son şekli verebilirsin.

Değerlendirme aşamasında neler yapmalıyım?

Kitap özeti çıkartmanın ilk adımının değerlendirme aşaması olduğunu belirtmiştim. Bunu daha farklı bir biçimde anlatmam gerekirse, pek çok kişi doğrudan okuduğu kitabı hemen özetlemek ile uğraşmaktadır. Bu maalesef bir hatadır çünkü etkili bir özet ortaya çıkartmak istiyorsan değerlendirme aşamasında özet çalışmasının portresini çizmelisin.

  • Elindeki kitabı göz ucuyla incelemelisin. Bu aşamada asla ama asla herhangi bir not almamalısın, sadece kitaba bakmalı ve kitabı anlamaya çalışmalısın. Kitabın genel hatlarına bakmalı ve ufak detayları es geçmeyi düşünmelisin.
  • Kitabı detaylı bir biçimde incelemeye başlayabilirsin. Kitabın sayfalarını karıştırırken olabildiğince not almalı veya istiyorsan dikkat çeken yerlerin altını çizmelisin. Kitabı okurken yapmışsa sadece yazarın bölümlerine sadık kalmamalı aynı zamanda kendi durak noktalarını yani bölümlerini oluşturmalısın. Bununla birlikte muhakkak yazarın vermek istediği mesajları yakalamaya çalışmalısın.
  • Özet taslağı hazırlamaya çalışmalısın. Bu adımda özetin bir iskeletini oluşturmuş olursun. Çok fazla detaya inmeyi düşünmeden özet taslağı yazmalısın. Burada dikkat etmen gereken en önemli husus ise olabildiğince kendi cümlelerini kullanmaktır.

Yazma aşamasında nelere dikkat etmeliyim?

Kitap özeti çıkartırken yazma aşaması belki de en fazla efor sarf edeceğin alanlardan birisidir. Bu biraz uzun sürebilecek bir durum olabilir ama sonunda istediğin gibi bir özet çıkartmak istiyorsan buna değecektir. Aşağıdaki adımları takip ederek yazma aşamasını en iyi şekilde değerlendirebilirsin.

  • Açık bir biçimde özetin kapsamını belirtmelisin. Özetin kapsamı demek, en başından itibaren neyi özetleyecek olduğunu ortaya koymaktır. Bununla birlikte yeri geldiğinde mutlaka ama mutlaka yardımcı düşüncelerle özetin arka planını doldurmaya çalışmalısın.
  • Kitabı bir bütün olarak düşünüp özeti yazmaya başlamalısın. Bu aşamada bütünlük kadar önemli olan bir diğer durum ise özette kullanılacak dildir. Kendi görüşlerine yer vermek yerine “kitapta şöyle ifade edilir” veya “yazar şöyle der” gibi sözcük öbeklerini kullanmalısın.
  • Kitabın vermek istediği mesaja değinmek zorundasın. Özetin sonuna mutlaka bunu eklemelisin çünkü özeti okuyacak olan kişiye kitabın ne ile ilgili olduğunu ve neden önemli olduğunu bu şekilde anlatabilirsin. Kendi kişisel düşüncelerini kullanmayı tercih etmeni pek önermem, geniş zaman kullanarak yazmaya çalışmalısın.

Gözden geçirme aşamasında nelere dikkat etmeliyim?

Gözden geçirme aşamasında en önemli detay yazarın kullandığı dil ve vermek istediği mesajdır. Yazarın vermek istediği mesaja muhakkak özette değinmeye çalışmalısın. Bunun yanında kesinlikle kitap ile çıkarttığın özet arasındaki tutarlılığı gözden geçirmelisin.

  • Çıkarttığın özet ile kitap arasındaki bağlantı tutarlı olmalı. Öncelikle yazarın kullanmış olduğu dilden çok daha bağımsız bir dil kullanmanın doğru olmadığını bilmelisin. Evet özgün olmalısın ama bu özgünlük içerisinde kitabın dokusuna zarar verecek bir özet inşa etmemelisin.
  • Kitap özeti bir ödev ise veya bir yerde bu özeti yayınlamayı düşünüyorsan, bu durumda mutlaka ama mutlaka çıkardığın özeti bir başkasına göstermeli ve ondan fikir almalısın. Özeti bir başkasının görmesini sağlayarak başarılı bir biçimde geri bildirim alabilirsin. Bu sayede kendi gözünle fark edemediğin hataların farkına varabilirsin.
  • Çıkartmış olduğun özeti gözden geçirmelisin. Özette kelime kullanımı hataları veya yazım hataları varsa bunları düzeltmelisin. Bir yerden geri bildirim almışsan eğer gelen geri bildirime uygun bir biçimde gerekli düzenlemeleri yapmayı düşünmelisin.

Çıkardığım özeti herkesle paylaşacağım nelere dikkat etmeliyim?

Bu soru güzel ve aynı zamanda özel bir soru olduğundan üzerinde biraz düşünmek gerekebilir. Çıkardığın bir özeti herkese açık bir blog adresinde, Instagram hesabında veya YouTube kanalında paylaşacak olabilirsin. Bu noktada dikkat etmen gereken birkaç ufak püf noktası vardır. Bu püf noktalarını en iyi özetleyen eNotes üzerinden aktarmam gerekirse aslında her şey özeti yazım kısmıyla ilgilidir.

  • Yazdığın özet metninin ne olursa olsun akıcı olmasını sağlamak zorundasın. Özet akıcı değilse kimse okumayacaktır. Standart cümleler kullanmak ve cümlelerde hiçbir şekilde “daha sonra”, “ardından”, “bununla birlikte” gibi kelimelere yer vermemek büyük sıkıntı yaratır. Her nerede mümkünse bu tür bağlaçları kullanmalı ve cümleler arası bağı korumalısın.
  • Yazılacak olan metnin yazım dili geniş zaman olmalıdır. Özetleri “-mış, -miş, -dı, -di” gibi geçmiş zaman ekleriyle yazmamalısın. Her zaman geniş zaman kullanıp parçanın akıcı olmasını sağlamalısın. Geniş zamanın en büyük avantajı anlatım konusunda belirli defoları gizleyebilme fırsatını sana sunmasıdır.
  • Özet dediğin kıza olmalıdır. Kitap özeti yazarken sayfalar dolusu özet yazmayı aklına getirmek kendine yapacağın en büyük kötülüklerden birisidir. Özet dediğin kısa olmalıdır ve özellikle bir blog adresinde yayınlanacaksa 1000 kelime barajını aşmamalıdır.
  • Yazarın cümlelerini kullanmayı planlıyorsan mutlaka ama mutlaka atıf yapmalısın. Yazarın cümlelerini kendi cümlelerin gibi kullanmamalısın. Eğer bunu yaparsan amatör olduğun ve profesyonelliği düşünmediğin hemen ortaya çıkacaktır. Kendi cümlelerinle özeti anlatmalı, yazarın cümlelerini kullanırken atıf yapmayı ihmal etmemelisin.
  • Kitap özetinin amacı yazarı eleştirmek değil onun kitapta anlatmak istediğini en kısa yoldan anlatmaya çalışmaktır. Bu nedenden ötürü özeti yazarken kendi görüşlerine ve düşüncelerine yer vermemelisin. Özgün bir dil kullanabilirsin ama fikirleri veya eleştirileri başka bir yere saklamalısın.

Kitap özeti yazma konusunda artık bilgi sahibi olduğuna inanıyorum. Bu adımları takip ederek hobi olarak özet çıkartmanın yanında ödevlerinden tam puan alabilecek özet yazılar yazabilirsin. Özet çıkartmak gerçekten çok zor bir değildir ama tekniğine uygun yapıldığında çok daha kolaydır. Kitap özeti çıkartma konusunda hala sorunların veya soruların varsa yorum yaparak bunları bana ulaştırabilirsin.

Kaan Karadeniz

26 yaşındayım. Yüksek lisans öğrenimini "Bilgi ve Belge Yönetimi" bölümünde sürdürmekteyim. İki farklı oyun sitesinde içerik yöneticiliği, bir sitede içerik danışmanlığı yapmaktayım. Başarının çaba ile doğru orantılı olduğuna inanırım.

4 Cevaplar

  1. kübra dedi ki:

    Yazınızı okudum inşallah çıkartırım özetimi

    • Kaan Karadeniz dedi ki:

      Merhaba Kübra,

      Umarım istediğin gibi bir özet çıkartmayı başarabilirsin. Takıldığın bir yer olursa tekrar bana ulaşabilirsin. Yazı fikri için ayrıca teşekkür ederim.

  2. Saadet delier dedi ki:

    Merhaba Kaan bey bu sayandaki yazdıklarını okudum benimde bir sorum olacak daha öncede kendimden bahsetmiştim ben belli bir yaştan sonra kitap okumaya ve yazmaya başladım tabi bu alışkanlık bende tutkuya dönüştü bu bende okumaktan ziyade dinlemekle başladı daha sonra ben torun sevgisiyle torunuma yazdığım bir dörtlükle başladım ve daha sonra kitap okuyarak kendi çapımda dört yıldır daha çok şiirsel yazılar yazmaya başladım beni mutlu ettiğini düşünerek her gün yazmak beni dahada motife ediyor geçmişten bugüne gelen hayata dair her şey tabi arada dinlediklerimden bu zamana dayalı tecrübelerden kısacası hayat mektebi diyelim demek istediğim şimdiye kadar dört yıl içinde yazdıklarımın bazılarını feste arkadaşlarımla paylaşıyorum acaba doğrumu yanlışımı düşüncelerinizi almak isterim her şey geç oltada severek yaptığım için beni mutlu ediyor iyi bayramlar

    • Kaan Karadeniz dedi ki:

      Merhaba Saadet Hanım,

      Neden yanlış olsun? Elbette bunları paylaşmak sizi mutlu ediyorsa paylaşmalısınız. Şimdilerde çok iyi olmasan bile önceden şiir konusunda kalemim çok iyiydi ama tabi düz yazı ile daha fazla uğraşmaya başladıkça bir anlamda yitip gitti. Yazdığınız her şiiri paylaşmayı düşünebilirsiniz. Mutlu oluyorsanız bunda hiçbir sakınca görmüyorum ben.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir