İletişimde Yanlış Anlaşılmalar Nasıl Önlenir?

“Ben bunu demedim ki” dediğin bir konuşma oldu mu? Sen başka bir şey anlatmaya çalışırken karşındaki bambaşka bir anlam çıkarmış olabilir. Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusunun cevabı yalnız daha açık konuşmak değildir; ne anlaşıldığını da uygun biçimde kontrol etmek gerekir.

Yanlış anlaşılma tek taraflı bir hata gibi düşünülmemeli. Mesajı söyleyen kişi, dinleyen kişi, kullanılan kelimeler, bağlam, ton ve iletişim kanalı birlikte etkili olabilir. Bazen sorun eksik bilgi, bazen de kanıtlanmamış bir varsayımdır.

Bu yazıda yanlış anlaşılmaları mesajın kurulmasından geri bildirime, doğrulamadan onarıma kadar ele alacağım. Amaç her konuşmayı kusursuz hale getirmek değil, anlam farkını daha erken fark edip düzeltebilmektir.

Yanlış anlaşılma nedir?

Yanlış anlaşılma, söyleyen kişinin amaçladığı anlam ile dinleyenin çıkardığı anlamın birbirinden ayrılmasıdır. Yeditepe Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesi iletişim kaynakları da yanlış anlamayı kelime seçimi, bağlam, yorum ve geri bildirim gibi unsurlarla ilişkilendirir.

Mesela “Toplantıyı sonra yapalım” dediğinde sen öğleden sonrayı kastedebilirsin; karşındaki ise ertesi günü anlayabilir. İkiniz de aynı kelimeleri duydunuz ama aynı anlamı kurmadınız.

Her belirsizlik kesin yanlış anlaşılma değildir. Bazen kişi ne demek istediğini tam anlamamış olabilir; bazen de seni doğru anlayıp seninle aynı fikirde olmayabilir. Bu ayrımı birazdan ayrıca ele alacağız.

İletişimde yanlış anlaşılmalar neden olur?

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir diye düşünmeden önce, anlam farkının nerede oluştuğunu görmek gerekir. Günlük iletişimde anlam farkına yol açabilecek dört durum var: eksik bağlam, belirsiz ifadeler, varsayımlar ve iletişim kanalının özellikleri.

Eksik bağlam: “Bunu yarına bırakalım” dediğinde hangi işi kastettiğin açık olmayabilir. Sen dosyanın son bölümünü düşünürken karşındaki tüm projeyi ertelediğini sanabilir.

Belirsiz kelime veya referans: “O da gelsin” cümlesinde “o”nun kim olduğu belli değilse iki kişi farklı kişileri düşünebilir. Aynı sorun “sonra”, “erken”, “biraz”, “şu iş” gibi muğlak ifadelerde de çıkar.

Varsayım ve niyet atfetme: Bir arkadaşın kısa cevap verdiğinde “Bana kızdı” diye düşünebilirsin. Oysa elinde bunu doğrulayan bilgi olmayabilir. Bilkent’in kişilerarası iletişim içeriğinde de yorum ile olgunun birbirinden ayrılması önemli bir nokta olarak ele alınır.

Ton ve iletişim kanalı: “Tamam.” mesajı bir kişi için nötr, başka biri için soğuk veya kızgın görünebilir. Fırat Üniversitesi’nin iletişim içeriği de yazılı mesajlarda sözsüz ipuçlarının sınırlı olabileceğine dikkat çeker.

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusunun ilk cevabı bu nedenle “daha çok konuş” değildir. Önce anlam farkının hangi noktada oluştuğunu bulmalısın.

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir? Önce ortak bağlam kur

Bir mesajı açık hale getirmenin en pratik yollarından biri, karşındaki kişinin neyi bildiğini ve neyi bilmediğini hesaba katmaktır. Gereken bağlamı vermeden konuşursan cümle dilbilgisel olarak doğru olsa bile farklı yorumlanabilir.

“Bunu sonra halledelim” yerine “Dosyanın son bölümünü yarın öğleden önce konuşalım” demek daha nettir. Kim, ne, ne zaman ve hangi konu gibi ayrıntılar gerçekten gerekliyse cümlenin içinde yer almalıdır.

Ama bağlam vermek, bütün geçmişi anlatmak değildir. Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir diye çalışırken amaç, karşındaki kişinin doğru anlamı kurması için gereken bilgiyi vermektir; gereksiz ayrıntıyla mesajı boğmak değil.

Kendi ana mesajını netleştirme tarafında zorlanıyorsan kendini ifade etmek yazısı bu konuyu daha ayrıntılı ele alır.

Anlaşıldığını nasıl kontrol edebilirsin?

En önemli noktalardan biri burasıdır. Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusuna yalnız “net konuş” diye cevap verirsen iletişimin yarısını kaçırırsın. Çünkü mesajın nasıl anlaşıldığını bilmeden açıklığın yeterli olup olmadığını göremezsin.

Open University ve University of Kansas kaynaklarında paraphrasing, yani duyduğunu kendi cümlelerinle yeniden ifade etme, ortak anlamı kontrol etmenin yollarından biri olarak ele alınır. Bunu karşı tarafa sınav yapar gibi uygulamamalısın.

Gündelik bir konuşmada şu tür cümleler kullanabilirsin:

  • “Benim anlatmak istediğim şu; sende nasıl bir anlam oluştu?”
  • “Şunu mu kastediyorsun…?”
  • “Aynı şeyi anladığımızdan emin olmak için, sen bunu nasıl anladın?”
  • “Şu kısmı farklı mı yorumladık?”

İş veya plan konuşmasında daha somut olabilirsin: “Yani dosyayı bugün sen tamamlayacaksın, ben yarın kontrol edeceğim; doğru mu?” Hassas bir konuda ise “Benim söylediğim sende nasıl bir anlam yarattı?” daha uygun olabilir.

Her cümleden sonra doğrulama yapmak gerekmez. Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir diye düşünürken doğrulamayı özellikle önemli, karmaşık veya farklı yorumlanma ihtimali yüksek noktalarda kullanmak daha doğaldır.

Bu becerinin dinleme tarafı için dinleme becerileri içeriğine geçebilirsin.

Birini yanlış anladığını fark edersen ne yapmalısın?

Önce kendi yorumunu olgu gibi sunmayı bırak. “Sen bunu demiştin” yerine “Ben bunu X olarak anlamıştım, sen Y mi demek istedin?” demek daha güvenlidir.

Mesela bir iş arkadaşın “Bugün bitirebilirsek iyi olur” dedi ve sen bunu kesin teslim talimatı olarak anladın. Sonra bunun yalnızca tercih olduğunu fark ettin. Buradaki anlam farkı, ifadenin yeterince açık olmamasından veya senin onu kesin bir talimat olarak yorumlamandan kaynaklanmış olabilir.

Yanlış anladığını fark ettiğinde karşı tarafın sözünü kendi cümlenle yeniden kur ve doğrula. Gerekirse “Bunu farklı anlamışım” diyebilirsin. Her yanlış anlamayı büyük bir suç veya utanç meselesine çevirmek gerekmez.

Bu süreçte kendi yorumunla gözlemlediğin şeyi ayırmak zor geliyorsa ben dili yazısı ilgili ayrımı daha sistemli görmene yardımcı olabilir.

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusunda önemli becerilerden biri de kendi yorumunu düzeltmeye açık olmaktır.

Yanlış anlaşıldığında nasıl açıklama yaparsın?

“Ben öyle demek istemedim” iyi bir başlangıç olabilir ama tek başına yeterli değildir. Karşındaki kişinin hangi kelimeyi, tonu veya bağlamı farklı yorumladığını anlamadan aynı cümleyi tekrar edersen sorun devam edebilir.

Önce ne anladığını sor: “Benim söylediğimden ne anladın?” Sonra farkın nerede oluştuğunu bul. Ardından aynı mesajı yeni ve daha açık bir cümleyle kur.

Örneğin “Sen yanlış anlamışsın” yerine “Ben bunu yeterince açık söylememiş olabilirim. Demek istediğim şu…” diyebilirsin. Burada otomatik olarak tüm suçu üstlenmiyorsun; yalnızca mesajı onarıyorsun.

“Alındıysan özür dilerim” gibi cümleler ise sorunu açıklığa kavuşturmayabilir çünkü karşı tarafın neyi neden farklı anladığını ele almaz.

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir diye çalışırken yeniden ifade etme becerisi önemlidir. Aynı cümleyi daha yüksek sesle tekrarlamak yerine mesajın hangi kısmının belirsiz kaldığını belirleyip başka bir anlatım deneyebilirsin.

Mesajlaşırken yanlış anlaşılmalar nasıl azaltılır?

Yazılı iletişimde ses tonu, mimik ve anlık geri bildirim sınırlıdır. Bu yüzden kısa bir mesaj bazen düşündüğünden daha fazla yoruma açık olabilir.

“Tamam.” yazdın. Sen yalnızca onay vermek istedin; karşındaki ise nokta yüzünden kızgın olduğunu düşündü. Burada sorun, mesajın yazılı biçimde farklı yorumlanabilmesidir. Noktalama işaretleri ve önceki konuşmanın bağlamı da bu yorumu etkileyebilir.

Bunu her mesajın sonuna emoji ekleyerek çözemezsin. Daha önemli olan, gerektiğinde bağlam vermek ve hassas konuyu tek kelimelik mesajlara sıkıştırmamaktır.

Konu uzunsa, yanlış anlaşılma riski yüksekse veya karşılıklı açıklama gerekiyorsa sesli ya da yüz yüze konuşmak daha uygun olabilir. Ama mesafe, erişim, iş koşulları ve güvenlik gibi faktörler kanal seçimini değiştirebilir.

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusunda kanal seçimi de mesajın bir parçasıdır.

Yanlış anlaşılma ile görüş ayrılığı aynı şey mi?

Hayır. Bir kişi seni tamamen anlayıp yine de seninle aynı fikirde olmayabilir.

“Cuma akşamı buluşmak istemiyorum” dedin. Karşındaki ne demek istediğini doğru anladı ama “Bence gelmelisin” dedi. Burada yanlış anlaşılma yok; görüş veya tercih ayrılığı var.

University of Kansas’ın kişilerarası çatışma üzerine materyali, karşı tarafın mesajını doğru anlamaya çalışmayı anlaşmazlık sırasında önemli bir dinleme becerisi olarak ele alır. Birini doğru anlaman, onun görüşünü kabul etmen gerektiği anlamına gelmez.

Bu ayrım önemli çünkü yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir diye çalışırken bazen olmayan bir iletişim problemini çözmeye uğraşabilirsin. Anlam doğruysa mesele artık ikna, tercih veya anlaşmazlık olabilir.

Sürekli yanlış anlaşıldığını düşünüyorsan nelere bakmalısın?

Tekrarlayan yanlış anlaşılmalardan hemen kişilik veya psikoloji sonucu çıkarma. Önce kendi örneklerini incele.

Şunlara bakabilirsin:

  • Hangi kanalda daha sık oluyor: yüz yüze mi, mesajda mı?
  • Hangi tür cümlelerde oluyor: istek, plan, eleştiri, mizah?
  • Ne kadar bağlam veriyorsun?
  • Karşındaki kişinin bildiğini fazla mı varsayıyorsun?
  • Dolaylı veya muğlak ifade kullanıyor musun?
  • Sorun belirli kişilerde mi, farklı insanlarda da mı tekrarlanıyor?

Kültür, iletişim alışkanlığı ve bağlam da anlamı etkileyebilir. Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusuna tek bir kişilik özelliğiyle cevap vermek bu yüzden yanıltıcı olur.

Amaç kendini suçlamak değil, tekrar eden örüntünün nerede oluştuğunu görmek ve bir sonraki konuşmada tek bir noktayı değiştirmektir.

Yanlış anlaşılma sonrası konuşma nasıl toparlanır?

Önce ortak noktayı bul: “İkimiz de toplantının yapılacağını biliyoruz.” Sonra ayrılan anlamı netleştir: “Ben saatin değişmediğini sanmışım, sen değiştiğini söylemişsin.”

Ardından bundan sonra neyin netleşmesi gerektiğini belirle: “Bir sonraki değişiklikte saati mesajda açıkça yazalım.” Bu küçük onarım, aynı tartışmayı tekrar tekrar yaşamaktan daha işlevlidir.

Konuşma gerilimli hale geldiyse ve mesele yalnızca anlamı düzeltmekten çıktıysa zor konuşmalar içeriği daha uygun bir sonraki adımdır.

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusunun son adımı çoğu zaman budur: neyin farklı anlaşıldığını bul, anlamı düzelt ve bundan sonra hangi bilgi veya beklentinin açık olması gerektiğini netleştir.

Sık Sorulan Sorular

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir?

Yanlış anlaşılmalar nasıl önlenir sorusunun kısa cevabı şudur: gereken bağlamı ver, belirsiz ifadeleri azalt, önemli noktalarda karşı tarafın ne anladığını doğrula ve anlam farkı varsa mesajı yeniden kur. Yalnızca daha çok konuşmak yeterli değildir.

Birini yanlış anladığımı nasıl fark ederim?

Karşındaki kişinin tepkisi, senin anladığın anlamla uyuşmuyorsa doğrulama yapabilirsin. “Ben bunu böyle anlamıştım, sen bunu mu demek istedin?” gibi bir soru varsayımını olgu gibi sunmadan farkı görmene yardımcı olur.

Mesajlaşırken neden yanlış anlaşılma olur?

Yazılı iletişimde ses tonu, mimik ve anlık geri bildirim sınırlı olduğu için kısa ifadeler farklı yorumlanabilir. Belirsiz veya hassas bir konuysa bağlam eklemek ya da daha zengin bir iletişim kanalı seçmek yardımcı olabilir.

Yanlış anlaşılma ile anlaşmazlık arasında ne fark var?

Yanlış anlaşılmada taraflar aynı mesajdan farklı anlam çıkarır. Anlaşmazlıkta ise kişi seni doğru anlamış olabilir ama yine de farklı düşünebilir. Anlamak ile aynı fikirde olmak aynı şey değildir.

Paylaşmaya ne dersin?
Poyraz
Poyraz

Grisayfalar’da iletişim ve sosyal beceriler üzerine içerikler üretirim. İnsanların günlük hayatta karşılaştıkları iletişim sorunlarını karmaşıklaştırmadan anlatırım. Yazılarımda teoriden çok açık anlatıma ve okurun kendi durumunu değerlendirmesine yardımcı olacak önem veririm.

Yorum yapıp katkı sağla...