Türk milliyetçiliği fikri nasıl ortaya çıkmıştır?

Türk milliyetçiliği fikri nasıl ortaya çıkmıştır? Soru gayet açık ve bir o kadar tehlikeli. Türk milliyetçiliği konusunda herkes kendine göre belirgin bir fikre sahiptir. Birçok kişi bunun ideolojik bir fikir olduğuna inansa bile geçmişe dönüp bakıldığında bunun var olma savaşının sonucu olduğu anlaşılmaktadır. Türk milliyetçiliğini ırkçılık gibi bir dinamitin altında patlamaya çalışmak abesle iştigaldir.

İlkokul dahil olmak üzere bize sunulan kitaplarda çok cılız bir biçimde işlenmiştir Türk milliyetçiliği konusu. Tarihsel olaylarda her zaman kimlik ön plana atılıp yüceltilse bile bu konuyla ilgili en azından eski kitaplarda çok fazla bilginin yer aldığını söylemek mümkün değildir. Bu nedenle birçok öğrenci bu fikrin Atatürk ile var olduğunu veya Cumhuriyet Dönemi içerisinde ortaya çıktığını düşünmektedir.

Türk milliyetçiliği nasıl doğmuştur?

Tarih yapraklarını biraz daha geri sarmamız gerekecek. Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan önceki birkaç yıla geri dönüş yapacağız. Genel olarak bilinen veya öğretilenlere göre Türk milliyetçiliği fikrinin çıkış noktası Atatürk, en olmadı Ziya Gökalp ile mümkün olmuştur. Bazıları ipin ucunu kaçırıp işi Enver Paşa ile İttihat ve Terakki oluşumuna kadar götürmektedir. Biz birlikte Karadeniz’e uzanıp aradığımız cevabı orada bulmaya çalışacağız.

Kırım’dan Yükselen Ses: İsmail Gaspıralı

Türk milliyetçiliği hareketinin veya fikrinin ilk çıkış noktası Türkiye veya kardeş ülke Azerbaycan değildir. Bu fikir olarak Kırım’da yaşayan fikir adamı İsmail Gaspıralı tarafından ortaya atılmıştır. Türk birliğinin kurulması gerektiği fikrini ortaya attıktan sonra bu fikri ayakta tutacak her türlü adımı atmaya gayret göstermiştir.

İsmail Gaspıralı, “Türk Birliği” fikrini temelsiz bir düzen üzerine kurulmasını destekleyen bir isim değildi. Ona göre aynı zamanda dilde de birlik sağlanmalıydı. Bugün dahi Türklerin sadece kaynak olabilecek tek bir Türkçe dilini konuşamıyor oluşunu hatırlamak gerektiğini düşünüyorum. İsmail Gaspıralı bu şekilde birliğin kurulamayacağına inandığından tüm Türklerin tek bir dili konuşması gerektiğini belirten fikirlere sahip olmuştur.

İsmail Gaspıralı’nın Türkçe sevdası bugünün beyhude popülist yaklaşımı olan “Osmanlı Türkçesi” kullanımından biraz daha farklıydı. Türkçenin Arap ve Fars kökenli kelimelerden ayıklanması gerektiğini düşünmekteydi. “Dilde, fikirde, işte birlik.” sözünü söyleyen İsmail Gaspıralı aynı zamanda ileride Türkiye Cumhuriyeti devletinin kurucusu olacak Mustafa Kemal Atatürk‘ü de etkilemiştir.

Türkiye/Osmanlı Devleti – Yusuf Akçura ve Ziya Gökalp

Kırımlı İsmail Gaspıralı tarafından ortaya atılan fikirler kısa süre içerisinde Türklerin yaşadığı her toprağa ulaşmaya başlamıştı. Her ne kadar Ziya Gökalp ile filizlendiği düşünülse dahi Türkiye -Osmanlı Devleti- topraklarında Türk milliyetçiliği/Türkçülük fikri ilk kez Kazanlı Yusuf Akçura tarafından benimsenmiştir. Türkçülüğün manifestosu olarak bilinen “Üç Tarz-ı Siyaset” isimli eserini kaleme aldıktan sonra yurtta bu fikrin lokomotifi olmayı başarmıştır.

Bu fikri benimseyen isimlerden birisi olan Ziya Gökalp, fikrin gelişmesinde ve yerleşmesinde çok daha etkili bir isim olmayı başarmıştır. Mustafa Kemal Atatürk’ü bu konuda etkileyen isimlerden olan Ziya Gökalp kaleme almış olduğu eserlerle Türk milliyetçiliği fikrinin yurtta aşılanmasını sağlamıştır. Yusuf Akçura ise Mustafa Kemal Atatürk’ün çalışma arkadaşı olarak Türkiye Cumhuriyeti devletinin kuruluş yıllarında kültürel değişimlerin öncülerinden birisi olmuştur.

Azerbaycan – Hüseyinzade Ali Turan

Her ne kadar Türkiye’nin “Türklerin asıl vatanı” olduğunu düşünse bile Hüseyinzade Ali Turan, 1918 yılında kurulan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kuruluşunda etkili olmuştur. Kaleme aldığı makalelerinde üç temel unsurdan söz etmiş ve bu üç temel unsur daha sonra Azerbaycan bayrağında sembol haline gelmiştir.

“Türkleşmek”, “İslamlaşmak” ve “Modernleşmek” fikirleri ülke bayrağına işlendikten sonra dünden bugüne kadar tüm devlet adamları tarafından benimsenmiştir. Azerbaycan bayrağında yer alan “mavi” Türkleşmeyi, “yeşil” İslamlaşmayı ve kırmızı “Modernleşmeyi” simgelemektedir. Bayrakta yer alan ay sembolü İslamiyeti, yıldız sembolü ise Türk boylarını temsil etmektedir.

Mehmed Emin Resulzade ve Mustafa Kemal Atatürk

Türk milliyetçiliği denildiğinde akıllara gelmesi gereken iki isim, Mehmed Emin Resulzade ve Mustafa Kemal Atatürk‘tür. Türk milliyetçiliği fikrinin doğması, gelişmesi, büyümesi ve yaygınlaşması esasen bu iki liderin verdikleri azim dolu mücadeleyle mümkün olmuştur. Mehmed Emin Resulzade tarafından kurulmuş Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ve Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulmuş Türkiye Cumhuriyeti devletlerinin her ikisinin de temelinde Türk milliyetçiliği yer almaktadır.

“Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez!”

“Ben dünyaya senden 3 sene önce göz açmışım ancak ilk Türk cumhuriyet bayrağını ilk kez göndere sen yükselttin zirveye ve bayrak inmesin diye senin elinden alıp ben Türkiye üzerinde dalgalandırmışım. İnmez demişsin bu bayrak inmeyecek!”

Türk milliyetçiliği fikrinin ortaya çıkış hikayesi seni şaşırttı mı? Bu fikrin gelişmesinde en büyük etkiye sahip olan isimlerden biri Azerbaycan’dan diğeri ise Türkiye’den çıksa bile “fikrin babası” Kırımlı İsmail Gaspıralı’dır. Her iki lider de kendi devletlerini bu fikrin üzerine inşa etmeyi başarmışlardır. Konuyla ilgili kitap tavsiyelerine aşağıdan ulaşabilirsin. Bu kitapları okuyarak Türk milliyetçiliği konusunda daha geniş çaplı bilgilere ulaşabilirsin.

Türk Milliyetçiliği – Kitap Tavsiyeleri

İlk önerim elbette İsmail Gaspıralı’yı en iyi şekilde anlatan bir eser olacak. Necip Hablemitoğlu tarafından yazılmış ve Pozitif Yayınları tarafından yayınlanmış olan Gaspıralı İsmail eserine göz atmanı öneririm. Çünkü bu eser, İsmail Gaspıralı ve Türkçülük fikriyle ilgili başlangıca uygun bilgilerle donatılmıştır.

İkinci eser yazıda da belirttiğim bir eser olacak. Yusuf Akçura tarafından yazılmış ve Ötüken Neşriyat tarafından basılmış olan Üç Tarz-ı Siyaset isimli eserle buluşarak Türkçülüğün manifestosunu okuyabilirsin. Bu eserde Osmanlıcılık, Pan İslamizm ve Türkçülük fikirleri karşılaştırılmış ve Türk milleti için Türkçülük fikrinin benimsemesi gerektiğinin üzerinde durulmuştur.

Üçüncü eser oldukça bilinen bir eser olacak. Ziya Gökalp tarafından yazılmış ve Ötüken Neşriyat tarafından basılmış olan Türkçülüğün Esasları isimli eseri incelemeyi düşünebilirsin. Bu eseri okuduktan sonra Mustafa Kemal Atatürk’ün sahip olduğu Türk milliyetçiliği fikrini daha iyi anlayabilirsin.

Görsel Kaynağı: Gürkan Bilgisu

Kaan Karadeniz

26 yaşındayım. Yüksek lisans öğrenimini "Bilgi ve Belge Yönetimi" bölümünde sürdürmekteyim. İki farklı oyun sitesinde içerik yöneticiliği, bir sitede içerik danışmanlığı yapmaktayım. Başarının çaba ile doğru orantılı olduğuna inanırım.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir